Demografski pad sve više pogađa obrazovni sistem BiH
Bosna i Hercegovina već godinama bilježi pad nataliteta, a zvanični podaci pokazuju da je u februaru ove godine zabilježen negativan prirodni priraštaj u svih deset kantona Federacije BiH.
Posljedice smanjenja broja rođenih sve su vidljivije i u obrazovnom sistemu. Samo u posljednje tri školske godine broj učenika u osnovnim školama smanjen je za ukupno 7.758, dok statistika iz godine u godinu bilježi i sve manji broj upisanih prvačića.
Prema podacima Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine, u školskoj 2025/2026. godini u BiH su radile 1.622 redovne osnovne škole, uključujući matične i samostalne škole sa područnim školama. U njih je bilo upisano 248.585 učenika, što je za 3.171 učenika, odnosno 1,3 posto manje nego godinu ranije. U prve razrede upisana su 26.962 učenika, što predstavlja pad od dva posto.
U školskoj 2024/2025. godini u BiH su djelovale 1.644 redovne osnovne škole, koje je pohađalo 251.756 učenika. U odnosu na prethodnu školsku godinu, broj učenika tada je smanjen za 4.587. U prve razrede bilo je upisano 27.506 učenika.
Godinu ranije, odnosno u školskoj 2023/2024. godini, u 1.667 redovnih osnovnih škola bilo je upisano 256.343 učenika, dok je prvi razred pohađalo 27.815 učenika.
Trend koji traje godinama
Kada se uporede podaci iz posljednje tri školske godine, jasno je vidljiv kontinuiran pad broja učenika, a dugoročni demografski problemi direktno se odražavaju i na obrazovni sistem.
U samo tri školske godine broj učenika smanjen je za 7.758, dok je broj upisanih prvačića manji za 853.
Istovremeno, smanjio se i broj osnovnih škola. U školskoj 2023/2024. godini bilo ih je 1.667, dok ih je u školskoj 2025/2026. godini bilo 1.622, što znači da je mreža redovnih osnovnih škola u tom periodu smanjena za 45 ustanova.
Federacija BiH ostala bez 47 škola
Prema posljednjim podacima Federalnog zavoda za statistiku, u školskoj 2025/2026. godini u Federaciji BiH aktivno je 996 osnovnih škola, računajući centralne i područne škole. U školskoj 2021/2022. godini bilo ih je 1.043.
To znači da je Federacija BiH u posljednjih pet godina ostala bez ukupno 47 osnovnih škola.
Najveći apsolutni pad zabilježen je u Unsko-sanskom kantonu, koji je u posmatranom periodu ostao bez 13 škola. Broj obrazovnih ustanova smanjen je sa 141 na 128, odnosno za 9,2 posto.
Procentualno najteža situacija je u Kantonu 10. Tamo je broj škola smanjen sa 48 na 38, što znači da je ugašena gotovo svaka peta škola. Pad iznosi 20,8 posto.
Srednjobosanski kanton ostao je bez 10 škola, odnosno broj ustanova smanjen je sa 134 na 124, što predstavlja pad od 7,5 posto.
Posavski kanton izgubio je četiri škole, sa 22 na 18, odnosno 18,2 posto. U Bosansko-podrinjskom kantonu broj škola smanjen je sa 13 na 11, što predstavlja pad od 15,4 posto.
Zapadnohercegovački kanton također bilježi smanjenje od četiri škole, sa 66 na 62, odnosno 6,1 posto. Zeničko-dobojski kanton ostao je bez dvije škole, sa 187 na 185, dok je u Hercegovačko-neretvanskom kantonu broj smanjen sa 125 na 123 škole.
Na drugoj strani nalazi se Tuzlanski kanton, koji je zabilježio najmanji pad. Broj škola smanjen je sa 211 na 210, odnosno za svega 0,5 posto.
Jedini kanton koji bilježi rast jeste Kanton Sarajevo. Umjesto smanjenja, broj škola povećan je sa 96 na 97, odnosno za jedan posto.
Prema podacima Zavoda za statistiku RS-a, u ovom bh. entitetu trenutno rade 192 centralne osnovne škole. Iz ove institucije navode da u posljednjih nekoliko godina nije bilo gašenja centralnih osnovnih ili srednjih škola.
“U Republici Srpskoj postoje 192 centralne osnovne škole i u posljednjih pet godina nijedna centralna škola nije prestala s radom. Što se tiče srednjeg obrazovanja, broj centralnih srednjih škola je 95. U školskoj 2025/2026. godini, jedna privatna škola je prestala sa radom, ali je iste godine sa radom počela jedna javna srednja škola tako da je ukupni broj srednjih škola ostao nepromijenjen”, naveli su iz Zavoda za statistiku RS-a.
Od sedam do više od 11.000 učenika po općini
Podaci o broju djece u osnovnim školama dodatno pokazuju koliko su demografske razlike izražene između pojedinih dijelova BiH.
Najmanje učenika ima općina Dobretići u Srednjobosanskom kantonu, čiju osnovnu školu pohađa svega sedam učenika. U ovoj općini radi jedna osnovna škola, kao područna škola u sastavu Osnovne škole “Braća Jezerčić” iz Jajca.
Ništa bolja situacija nije ni u Ravnom, gdje je trenutno svega 16 osnovaca, dok Trnovo ima 41 učenika. Bosansko Grahovo također spada među općine s najmanjim brojem osnovaca, sa njih 54.
S druge strane, veliki gradovi i općine i dalje imaju znatno veći broj učenika.
Najviše osnovaca ima Općina Novi Grad, njih 11.484. Slijedi Zenica sa 9.290 učenika, Mostar sa 8.732, te Tuzla sa 8.013 učenika.
Ovi podaci predstavljaju mnogo više od same statistike. Oni su pokazatelj demografskih promjena koje već imaju konkretne posljedice na funkcionisanje obrazovnog sistema.
Negativan prirodni priraštaj u BiH traje godinama. Tokom 2023. godine rođeno je 24.938 beba, dok su umrle 34.434 osobe. U 2024. godini rođeno je 24.598 beba, dok je umrlo 35.595 osoba. Prema podacima za prvih devet mjeseci 2025. godine, rođeno je 17.465 beba, dok je umrlo 26.600 osoba.
Ako se posmatra prirodni priraštaj u ove tri godine, Bosna i Hercegovina je prema navedenim podacima ostala bez najmanje 29.628 stanovnika.
Trend pada broja rođenih, smanjenja broja učenika i gašenja škola tako se sve više pretvara u jedan od ključnih demografskih izazova s kojima se Bosna i Hercegovina suočava.