U posljednje dvije godine, Elektroprivreda Hrvatske zajednice Herceg Bosne (EP HZHB), čiji je većinski vlasnik Vlada Federacije BiH, sklopila je četiri ugovora ukupne vrijednosti 4,5 miliona konvertibilnih maraka s firmom “Plavo sunce”. Ugovori se odnose na tehničke priključke proizvodnih i poslovnih postrojenja na elektrodistributivnu mrežu u Hercegovini.
Veze s osuđenim Zdravkom Mamićem
Osnivač kompanije “Plavo sunce” je Zdravko Mamić, bivši predsjednik zagrebačkog Dinama, koji već godinama boravi u BiH. U Hrvatskoj je pravosnažno osuđen zbog finansijskih malverzacija i izvlačenja više od šest miliona eura iz fudbalskog kluba. Uprkos tome, njegova firma u BiH sklapa višemilionske poslove s javnim preduzećima.
Detalji spornih ugovora
Prvi ugovor, potpisan 28. aprila 2022., odnosi se na priključenje postrojenja firme “Plavo sunce” u Čitluku. Vrijednost ugovora iznosi 143.317 KM, a realizacija je izvršena 22. jula iste godine.
Drugi ugovor, potpisan 21. oktobra 2022., odnosi se na tehničke uslove za priključenje proizvodnog postrojenja na mrežu u Čapljini, u iznosu od 233.067 KM. Realizovan je 31. januara 2023.
Treći ugovor, iz septembra 2023., vrijedan je čak 2,64 miliona KM i odnosi se na priključenje poslovnog objekta u Mostaru. Međutim, nije dostavljen podatak o realizaciji tog ugovora, što dodatno otvara pitanja transparentnosti.
Četvrti ugovor zaključen je u februaru 2024., također u Mostaru, i vrijedi 1,86 miliona KM. Njegova realizacija zabilježena je 18. februara 2025.
Nedostatak transparentnosti
Iako su informacije o ugovorima javno objavljene u evidenciji ugovornih odnosa, Elektroprivreda HZHB nije dala nikakva dodatna pojašnjenja u vezi s uslovima, kriterijima dodjele niti razlozima izbora baš te firme. To ostavlja prostor za sumnje u zakonitost i regularnost cijelog procesa, posebno uzimajući u obzir pozadinu osnivača.
Sporne dozvole i arheološka nalazišta
Prema informacijama lokalnih medija, više sličnih projekata u Hercegovini suočeno je s kritikama zbog kršenja odluke bivšeg visokog predstavnika Paddyja Ashdowna iz 2005. godine o privremenoj zabrani raspolaganja državnom imovinom.
U naselju Slipčići kod Mostara, gdje se nalazi jedno od postrojenja firme “Plavo sunce”, pojavile su se sumnje da su objekti izgrađeni na arheološkom nalazištu koje sadrži ostatke stare nekoliko hiljada godina. O ovome se do sada nisu oglasili ni nadležni arheološki zavodi, niti Ministarstvo kulture.
Zakonska i društvena odgovornost
Postavlja se pitanje da li državne firme u Federaciji BiH smiju sklapati višemilionske ugovore s firmama čiji su osnivači pravosnažno osuđeni za finansijski kriminal, te da li se adekvatno procjenjuju dugoročne posljedice po lokalnu zajednicu, prirodnu i kulturnu baštinu.